Powstanie i lokalizacja skansenu

Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie, powszechnie nazywany skansenem chorzowskim, został otwarty dla zwiedzających w 1975 roku. Zajmuje powierzchnię około 25 hektarów na terenie Parku Śląskiego, jednego z największych parków miejskich w Europie. Decyzja o utworzeniu skansenu zapadła w latach 60. XX wieku w odpowiedzi na postępującą urbanizację i zagrożenie zanikiem tradycyjnego, drewnianego budownictwa wiejskiego Górnego Śląska. Zebrane tu obiekty pochodzą z różnych subregionów historycznego Górnego Śląska – od okolic Raciborza i Cieszyna po tereny dzisiejszego województwa śląskiego i opolskiego. Skansen nie tylko chroni architekturę, ale także odtwarza dawny układ wsi, z podwórzami, ogrodami i polami uprawnymi, co pozwala zwiedzającym poczuć atmosferę śląskiej wsi sprzed stulecia.

Zabytkowa architektura i życie codzienne

Na terenie parku etnograficznego zgromadzono kilkadziesiąt obiektów reprezentujących różne typy zabudowy wiejskiej i małomiasteczkowej. Wśród nich znajdują się zagrody chłopskie, chałupy robotników rolnych, kuźnia, wiatrak koźlak, młyn wodny, spichlerze, a także obiekty sakralne, jak drewniany kościół z Knurowa z XVIII wieku. Każda zagroda wyposażona jest w oryginalne sprzęty domowe i narzędzia rolnicze, co ilustruje codzienne życie mieszkańców Górnego Śląska na przełomie XIX i XX wieku. Szczególną uwagę przyciąga sektor małomiasteczkowy, w którym odtworzono rynek z karczmą, domem lekarza i warsztatami rzemieślniczymi. W skansenie można również zobaczyć tradycyjne ule, piec chlebowy oraz prasę do wyrobu oleju.

• Chata z Koszęcina – przykład budownictwa zrębowego z końca XIX wieku.
• Kościół pw. św. Józefa z Knurowa – barokowa budowla drewniana, obecnie używana do nabożeństw.
• Wiatrak typu koźlak z Poręby – jeden z nielicznych zachowanych w regionie.
• Kuźnia z Zawadzkiego – wyposażona w miech, kowadło i piece, czynna podczas pokazów.
• Spichlerz z Toszka – charakterystyczny dla gospodarstw folwarcznych.

Działalność edukacyjna i wydarzenia cykliczne

Górnośląski Park Etnograficzny pełni ważną funkcję edukacyjną, oferując lekcje muzealne dla szkół, warsztaty rękodzieła (tkactwo, garncarstwo, kowalstwo) oraz zajęcia poświęcone dawnym obrzędom i kuchni regionalnej. W sezonie letnim organizowane są cykliczne imprezy plenerowe: Dożynki Górnośląskie, Jarmark Rzemiosła, a także plenerowe spektakle teatralne i koncerty muzyki ludowej. Dzięki współpracy z lokalnymi twórcami i stowarzyszeniami skansen staje się miejscem żywej historii, gdzie tradycje śląskie są nie tylko pokazywane, ale i praktykowane. W 2023 roku park odwiedziło ponad 100 tysięcy osób, co świadczy o jego rosnącym znaczeniu nie tylko jako atrakcji turystycznej, ale także ośrodka kultury regionalnej. Dla mieszkańców Górnego Śląska jest to przestrzeń, w której mogą odnaleźć korzenie swojej tożsamości, a dla przyjezdnych – fascynującą lekcję historii opowiedzianą przez autentyczne budynki, zapachy ziół i dotyk dawnych narzędzi.